Het stresspreventieprogramma (Stress Relief Program) is ontwikkeld door het HeartMath Instituut in Californië, USA, en is gebaseerd op 15 jaar wetenschappelijke onderzoek. In Nederland is toepassing van het HeartMath programma in organisaties nog betrekkelijk nieuw.

Het slechte nieuws 
Stress blijkt de zelfregulering bij mensen te belemmeren en daardoor ook succes en voldoening te beinvloeden. Daarbij is het belangrijk te weten dat de (westerse) mens bijna voortdurend in een staat van stress is, meestal echter zonder het te weten. Onderzoekingen tonen dit aan. 

Bij stress wordt de verbinding onderbroken tussen de hersenstam ofwel het emotionele brein en de frontale cortex of het intellectuele brein. Dit onderbrekingsmechanisme is cruciaal bij het overleven in kritieke omstandigheden. Het lichaam zet dan allerlei functies stop die niet relevant zijn voor de gevaarlijke situatie.  Dat geldt ook voor zaken zoals als het immuunsysteem en lichaamsherstel (DHEA hormoon) .Het lichaam maakt adrenaline en cortisol aan en jaagt allerlei lichaamsfuncties op, die nodig zijn voor vechten of vluchten. Beginnend bij het hartritme komt er een waterval van neurologische, hormonale en biochemische gebeurtenissen op gang. Er zijn meer dan 1500 fysieke reacties waargenomen bij mensen in stress Als we in stress zijn, functioneert dus het denken, analyseren, doelen stellen, problemen oplossen, gevolgen overzien en vooruitzien slecht. Dit wordt cortical inhibition genoemd.

Stress is een lichamelijke reactie op het ervaren van een bedreiging. Wij detecteren (onbewust) een gevaar en reageren dan automatisch met een staat van paraatheid die past in een situatie dat ‘er een panter aankomt’ en wij moeten vechten of vluchten. Zodra stress niet ontladen wordt door fysieke actie hoopt het zich op, met aanvankelijk vaak onopgemerkte, maar dramatische gevolgen. Op bijna iedereen is dit van toepassing.
 
Het slechte nieuws is dus dat wij bijna voortdurend in een staat van stress zijn. Deelnemers aan het HeartMath programma reageren voortdurend verbaasd als bij (biofeedback)metingen blijkt hoe frequent stress zich bij hun voordoet. We zijn al zo gewend geraakt aan een voortdurende staat van stress, dat het normaal is geworden. Het is echter niet onze natuurlijke staat.
 
Het goede nieuws 
  
Het HeartMath instituut heeft gezocht naar dé sleutel voor oplossing van het probleem. De hefboom, waardoor genoemde belemmeringen gekeerd kunnen worden in succes, blijkt op fysiologisch niveau te zitten en wel in de hartritmevariatie (HRV). De HRV is de variatie in intervallen tussen de hartslagen. In de medische research wordt het hartritme momenteel als één van de belangrijkste indicatoren voor een gezond functionerend lichaam gezien.
Het team van Doc Childre, de grondlegger van de HeartMath methode, ontdekte dat succesvol functioneren op een zelfde manier gerelateerd is aan de hartritmevariatie. Iedereen is ‘op zijn best’ met een coherent hartritme. Een coherent hartritme synchroniseert allerlei functies in ons brein en lichaam[1], met enorme gevolgen. Maximale verbinding tussen breindelen geeft de mogelijkheid voor optimale intelligentie, dat zowel de mentale als de emotionele intelligentie omvat. Het HeartMath Instituut noemt het hartintelligentie.
 
HeartMath heeft een set van technieken ontwikkeld en wetenschappelijk getest, die het hartritme gunstig beïnvloeden. Dit is het goede nieuws. De technieken bestaan uit een aantal componenten, waaronder ademen en het herinneren van positieve gevoelens. HeartMath’s technieken zijn zodanig eenvoudig dat iedereen die kan ademen en die kan herinneren gemakkelijk zijn eigen hartritme kan leren beïnvloeden.
 
Dit programma gaat veel verder dan de meer gebruikelijke ontspanningstechnieken, ademhalingstechnieken en andere stressreductie methoden. Deze  methoden pakken de gevolgen van stress aan, HeartMath richt zich op de oorzaken.
  
Gezondheid

Tijdens stress wordt cortisol aangemaakt. Cortisol heeft een aangetoonde, negatieve relatie met het geheugen, de botdichtheid, het levert spierreductie op en vetzucht, vermindert de huidelasticiteit, evenals de immuunfunctie, verslechterd de stofwisseling (vet op de heupen en middel), verhoogt de bloeddrukklachten en vatbaarheid voor infecties en versnelt de verouderingsprocessen.
De HeartMath technieken verminderen tijdig de cortisolproductie en stimuleren de aanmaak van DHEA, een hormoon met tegenovergestelde effecten als cortisol. Het natuurlijk evenwicht, dat ons lichaam gewoon verwacht en zich op in stelt, wordt hiermee weer hersteld.

Het hart speelt een centrale rol in ons functioneren. Het hart, en wel in het bijzonder het hartritme, heeft een diepgaand effect op de cognitieve functie, zoals de helderheid van denken, de strategische beslissingen, de manier van communiceren etc. Het hartritme staat op haar beurt weer sterk onder de invloed van gevoelens en emoties. Klinische studies tonen deze kritische link tussen cognitieve prestaties, het hart en gevoelens aan. Het hartritme kan door het individu beinvloed worden. De HeartMath methode omvat technieken die dat bewerkstelligen. 

Het programma is toegespitst op de eisen van deze tijd; het is eenvoudig te leren, kent een zeer concrete aanpak, toepassing kost weinig tijd en het laat snel resultaten zien.
Het programma omvat een set van eenvoudige technieken die – bij consequent gebruik – de ongewone effectiviteit vertonen zoals hier beschreven.

De genoemde, bijzondere resultaten ontstaan bij consequent gebruik. De eerste weken/ maanden moeten de technieken bewust en methodisch worden ingevoerd, daarna is de techniek opgenomen in het dagelijks patroon en gaat toepassing (bijna) ongemerkt. Reden waarom één en ander systematisch moet worden ingevoerd is dat het een gewoonte moet worden en het brein nieuwe patronen (neutronennetwerken) moet aanmaken. Hoewel iedereen het effect van de oefeningen meteen als weldadig ondervindt, heeft ook vrijwel iedereen op een bepaald moment de neiging ‘om het er bij te laten zitten’. Vaak tot de eigen verbazing. Een verklaring daarvoor kan gevonden worden in de neiging van ons brein om altijd te terug te willen vallen op datgene wat het kent. Als we dagelijks stress ervaren, zal het brein alles doen om dat te blijven ervaren. Coherentie moet eerst een gewoonte worden, daarna gaat het vanzelf. Deze "zwakte" is een belangrijke reden waarom veel andere aanpakken niet blijvend slagen. Met HeartMath wordt gebruik gemaakt van de eigen kracht en de zuivere, innerlijke natuurlijke drijfveren die mensen blijken te hebben.

Voor meer informatie over de relatie tussen HeartMath en gezondheid:  zie www.heartmath.com, www.heartmath.org en www.heartmathbenelux.com.  

De resultaten mogen er zijn.  
Daar waar het programma wordt toegepast, stijgt het prestatieniveau, wordt er beter gecommuniceerd en samengewerkt, wordt de sfeer prettiger, hoge werkdruk en moeilijke situaties worden veel beter gepareerd, beslissingen verbeteren, leiderschap wordt inspirerender, de innovativiteit neemt toe, mensen staan meer open voor de klant en collega’s en voelen zich meer gewaardeerd en verbonden met de organisatie. Ondertussen verbetert ook nog de gezondheid van de deelnemers. Alle deelnemers maken melding van een hogere graad van mentaal en emotioneel welbevinden.
 
Toename van:
-                 productiviteit
-                 prestatie
-                 betrokkenheid / motivatie
-                 het vermogen om onder hoge druk kalm, alert en effectief te blijven
-                 doelgerichtheid
-                 gevoel van ‘ownership’ en verantwoording willen nemen
-                 werknemerstevredenheid en klanttevredenheid
-                 teameffectiviteit

Verbetering van:
-                 beslissingen
-                 actief en gezond bedrijfsklimaat
-                 leiderschapsprestaties
-                 basis van vertrouwen
-                 leerprestaties
-                 samenwerking en communicatie
 

Afname van:
-                 stress en werkdruk
-                 ziekteverzuim en absentie, verloop onder personeel 

Effecten voor het individu (subjectieve data)  

Individuen in case studies en deelnemers aan een HeartMath programma (INNER QUALITY MANAGEMENT) signaleerden de volgende effecten bij henzelf:
-                 Gemakkelijker prioriteiten kunnen stellen
-                 Het malen in het hoofd gemakkelijk tot stilstand kunnen brengen
-                 Meer kunnen doen in minder tijd
-                 Meer voldoening en welbevinden
-                 Gemakkelijker leiding kunnen geven
-                 Gemakkelijker communiceren, ook in spanningssituaties
-                 Meer gewaardeerd worden
-                 Meer waardering ervaren voor anderen en/of voor het werk
-                 Beter strategisch denken
-                 Afname van bezorgdheid en angst
-                 Een veel breder blikveld krijgen
-                 Een nieuw gevoel van evenwicht ervaren
-                 Invloed op de totale kwaliteit van het leven ervaren
-                 Verbetering van de balans werk - privé
 

Uit bovenstaande mag blijken dat de HeartMath methode ook belangrijke effecten op de gezondheid kan hebben. Consequent gebruik van het HeartMath systeem heeft geresulteerd in significante verbeteringen bij onder meer: vermoeidheidsklachten, slapeloosheid, angststoornissen, hart en vaatziekten, HIV gerelateerde ziekten, ADHD, chronische boosheidgevoelens, diabetes, migraine, astma, leerstoornissen, depressie, post traumatisch stress syndroom, hartkloppingen, overgewicht en reumatische klachten. Resultaten van onderzoeken van het HeartMath instituut wijzen in dezelfde richting.

[1] De cardioloog Anrew Armour ontdekte in 1994 dat het hart een eigen neuraal netwerk heeft, dat grote invloed uitoefent op het brein. De signalen worden overgebracht door het hartritme;
Het hartritme heeft een dominante signaalfunctie in ons lichaam en stuurt onder meer ons autonome zenuwstelsel aan, het hormoonstelsel en de synchronisatie tussen de verschillende onderdelen van het brein.

Basis en vervolgtraining 

Inhoud:
Het aanleren van de HeartMath technieken en het integreren van de methode in het dagelijks handelen.
 
De training

Naast het aanleren van de technieken wordt tijdens de training het voor u meest relevante onderwerp opgepakt. De mogelijkheden hiervoor zijn even gevarieerd als hierboven beschreven effectgebieden.
 
U leert de technieken zodanig gebruiken dat u, door innerlijke zelfsturing, de door u gestelde doelen bereikt. Toepassing van de technieken tilt u uit boven problemen, waardoor nieuwe oplossingen in zicht komen en een breed begrip ontstaat. U krijgt een nieuwe bekwaamheid in het managen van gevoelens en intellectuele capaciteiten. Genoeg om de alledaagse uitdagingen te pareren en geleidelijk te groeien naar functioneren ‘op uw best’.
Door onze coaching en reflectie krijgt u diepgaande inzichten in het vraagstuk en leert de grondoorzaak van belemmeringen kennen. Zodat u de technieken van meet af aan zeer adequaat in kunt zetten.
 
Opbouw training
Een HeartMath training is een 1 op 1 training. De training omvat 5 a 6 sessies van een tot anderhalf  uur, verspreid over 3 maanden. Tussendoor wordt telefonisch of per mail contact gehouden.

Oefenen en effecten
Gedurende drie maanden is het noodzakelijk om regelmatig de techniek te gebruiken. Resultaten zijn vaak al meteen merkbaar. De meeste deelnemers gebruiken de techniek snel automatisch om alledaagse stress te pareren. In de loop van de eerste weken worden de effecten steeds krachtiger merkbaar en na 3 maanden zijn de doelen meestal bereikt. Na deze 3 maanden verbeteren de resultaten doorgaans spontaan. In de loop van de eerste 3 maanden wordt het gebruik van de techniek steeds meer een vanzelfsprekendheid en na 3 maanden consequent gebruik is het volledig geïntegreerd in het dagelijkse patroon. 

Tijdens de training wordt gebruik gemaakt van het  Interactieve Leersysteem emWave PC of de emWave PSR. HeartMath heeft software ontwikkeld waarbij, via een vinger- of oorsensor, het hartritme kan worden gevolgd en de mate van coherentie zichtbaar wordt. Op grond van de kennis van het verband tussen hartritme en de mentale, emotionele en fysiologische verschijnselen geeft dit programma onmiddellijke, objectieve feedback van de innerlijke staat.

Stress of coherentie en de effecten van het toepassen van de HeartMath technieken zijn te zien op het computerscherm of op de emWave. Op die wijze is te volgen hoe uw gedachten en gevoelens uw hartritme beïnvloeden en welke effecten toepassing van de HeartMath technieken op u hebben.
 
De Freeze Framer wordt tijdens de training gebruikt. Inmiddels is - zoals gezegd - een variant van de Freeze-framer beschikbaar gekomen: de emWave. Een handzaam model waarbij de hartritme ook wordt weergegeven. Informatie www.emwave.com en www.emwavepc.com.

Klik hier voor een gratis, online en interactieve cursus voor de emWave (helaas in het engels). Na registratie krijgt u een link toegezonden waarop u de cursus kunt volgen.

Voortgezet individueel traject

Uit de basistraining kan de wens voortkomen om een voortgezet individueel traject van begeleiding en coaching in te gaan, waarbij op basis van HeartMath technieken gewerkt wordt. Een dergelijk programma wordt in overleg opgesteld.
Ook hier geldt weer dat alle bovengenoemde effectgebieden onderwerp kunnen zijn van het traject. Voorkomende onderwerpen zijn:
 
- Gezondheidsmanagementprogramma
- Reintegratie in en naar werk
- Loopbaanontwikkeling
- Autonomie in het werk en leven
- Persoonlijk leefstijlprogramma (beweging, voeding, roken en alcoholpreventie)